Chirurgia bariatryczna. Komu ją proponuję i jak się przygotować

Kiedy w rozmowie pada słowo „operacja”, słyszę zwykle jedną z dwóch reakcji. Jedni odbierają ją jak przyznanie się do porażki, bo „nie dali rady sami”. Drudzy liczą, że operacja załatwi sprawę raz na zawsze. Obie reakcje są chybione. Operacja bariatryczna to metoda leczenia otyłości z własnymi wskazaniami, długim przygotowaniem i opieką, która po zabiegu się nie kończy.

Dlaczego w ogóle o niej mówię

Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości pisze wprost: mimo postępów w leczeniu farmakologicznym operacja pozostaje jedyną metodą, której efekty w otyłości III stopnia udokumentowano w wieloletniej obserwacji [1, 2]. Redukcja masy ciała po zabiegu łagodzi powikłania otyłości albo prowadzi do ich ustąpienia, poprawia jakość życia i zmniejsza ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych i zgonu [1].

Otyłość olbrzymią ma w Polsce 1,3% mężczyzn i 1,8% kobiet, łącznie ok. 500 tysięcy osób [1]. PTLO zauważa, że tak zaawansowana otyłość nigdy nie ustępuje samoistnie [1]. Nie ma więc sensu czekać, aż „samo się ułoży”.

Nie traktuję operacji i leków jako konkurencji. PTLO też nie: leki można stosować i przed zabiegiem, i po nim [1].

Progi BMI

W zaleceniach dla podstawowej opieki zdrowotnej PTLO podaje klasyczne kryteria [1]. Leczenie chirurgiczne rozważa się przy BMI co najmniej 40 kg/m² albo przy BMI co najmniej 35 kg/m² i co najmniej jednej chorobie związanej z otyłością, na przykład cukrzycy typu 2, nadciśnieniu albo obturacyjnym bezdechu sennym.

W 2022 roku amerykańskie i międzynarodowe towarzystwa chirurgii bariatrycznej, ASMBS i IFSO, obniżyły te progi [3]. PTLO opisuje tę zmianę [1]:

Sytuacja	Wcześniej	ASMBS/IFSO 2022
Bez chorób towarzyszących	BMI co najmniej 40	BMI co najmniej 35
Cukrzyca typu 2	BMI co najmniej 35	BMI co najmniej 30
BMI 30–34,9 z chorobami metabolicznymi	poza kryteriami	do rozważenia, gdy leczenie zachowawcze nie daje efektu
Górna granica wieku	była	brak, liczy się ocena korzyści i ryzyka

Nowe wskazania dopuszczają też operację jako leczenie pomostowe, kiedy przed innym planowanym zabiegiem trzeba zmniejszyć masę ciała [1]. U osób pochodzenia azjatyckiego próg jest niższy, operację można rozważać od BMI 27,5 [3]. Towarzystwo Chirurgów Polskich pracuje nad aktualizacją krajowych rekomendacji z 2016 roku [1].

Często słyszę obawę, że jeśli ktoś schudnie przed operacją, „wypadnie z kryteriów”. Nie wypadnie. Do kwalifikacji liczy się BMI z najwyższej masy ciała, jaką ta osoba osiągnęła w życiu [1].

Kto kwalifikuje

Decyzję podejmuje chirurg wykonujący operacje bariatryczne, jako członek zespołu. On ocenia przeciwwskazania i prowadzi przygotowanie [1]. Według PTLO patrzy na cztery rzeczy: stopień otyłości, jej powikłania, przeciwwskazania do zabiegu i wiek biologiczny, szczególnie u starszych osób [1].

Moja rola jest inna. Mogę ocenić, czy operacja jest dla Ciebie jedną z realnych opcji, porozmawiać o niej bez pośpiechu i skierować do ośrodka. Wykaz ośrodków chirurgii bariatrycznej prowadzi Sekcja Chirurgii Metabolicznej i Bariatrycznej Towarzystwa Chirurgów Polskich [1, 6]. PTLO podkreśla, że pacjent powinien przed decyzją rozumieć, po co leczy otyłość, bo jego zaangażowanie poprawia wyniki odległe [1]. Zgadzam się z tym w całości.

Rodzaje operacji

Najczęściej wykonuje się dziś trzy zabiegi [1]. Rękawowa resekcja żołądka (ang. sleeve gastrectomy) polega na usunięciu większej części żołądka, zostaje wąski „rękaw”. Wyłączenie żołądkowe z zespoleniem pętlowym to tak zwany mini bypass, czyli bypass z jednym zespoleniem. Klasyczny bypass żołądkowy to wyłączenie żołądkowe z zespoleniem Roux-Y.

Operuje się zwykle laparoskopowo, przez kilka małych nacięć, rzadziej metodą klasyczną [1]. Nie ma jednej metody lepszej dla wszystkich. Chirurg wybiera ją na podstawie całego obrazu klinicznego, przeciwwskazań i preferencji pacjenta [1].

NFZ i program KOS-BAR

Według PTLO leczenie chirurgiczne finansowane przez NFZ nie obejmuje wszystkich osób, które mają wskazania według ASMBS/IFSO [1]. Operacje wykonuje się jako świadczenia szpitalne, a w wybranych ośrodkach w programie KOS-BAR, który obejmuje opiekę przed zabiegiem, sam zabieg i opiekę po nim [1].

W komunikacie z kwietnia 2025 roku Ministerstwo Zdrowia podało, że pilotaż KOS-BAR trwa do 30 czerwca 2026 roku, a potem zapadnie decyzja o przeniesieniu go do stałych świadczeń NFZ [4]. Prasa medyczna pisała o planie włączenia programu do koszyka od 2026 roku [5]. Aktualne zasady programu, w tym kryteria wieku i BMI, potwierdzisz przed skierowaniem w wybranym ośrodku albo w NFZ.

Przygotowanie do operacji

Przy przygotowaniu pracuje zespół: chirurg, lekarze innych specjalności, dietetyk, psycholog i fizjoterapeuta [1]. W tym czasie ocenia się stan zdrowia, możliwie dobrze wyrównuje choroby towarzyszące, takie jak cukrzyca i nadciśnienie, uczy życia po zabiegu i zwykle wstępnie zmniejsza masę ciała, bo to obniża ryzyko powikłań okołooperacyjnych [1].

Przygotowanie może trwać nawet 12 miesięcy [1]. Rozumiem, że to długo, kiedy decyzja już zapadła. Ten czas nie jest jednak poczekalnią, tylko częścią leczenia. Samo przygotowanie i operacja powinny przebiegać według protokołu ERABS, czyli postępowania, które przyspiesza powrót do zdrowia po operacjach bariatrycznych [1].

Życie po operacji

Po zabiegu opieka ośrodka trwa do końca życia. Z czasem sprowadza się do wizyt kontrolnych, ale regularna kontrola poprawia wyniki i zmniejsza ryzyko powikłań, zwłaszcza niedoborów [1]. Jedzenie zmienia się na stałe i przez długi czas potrzebna jest pomoc w ułożeniu żywienia [1].

Operacje bariatryczne mogą prowadzić do niedoborów witamin i składników mineralnych [1]. Schemat suplementacji ustala ośrodek, który operował.

Jeśli planujesz ciążę, według rekomendacji Towarzystwa Chirurgów Polskich przytoczonych przez PTLO po 24 miesiącach od zabiegu nie ma przeciwwskazań do zajścia w ciążę [1]. W ciąży po operacji trzeba jednak pilnować witaminy B12, kwasu foliowego i żelaza, bo rośnie ryzyko niedokrwistości.

Masa ciała po operacji może też częściowo wrócić, jak po każdej innej metodzie leczenia. W takiej sytuacji można sięgnąć po leczenie farmakologiczne [1]. Dlatego nie przerywa się kontroli nawet wtedy, gdy wszystko wydaje się ustabilizowane.

Pytania, z którymi pojechałabym do ośrodka

• Jaki rodzaj operacji proponujecie w moim przypadku i dlaczego ten?
• Jakie są możliwe powikłania i jak często zdarzają się w tym ośrodku?
• Jak wygląda przygotowanie i ile potrwa?
• Jak często są wizyty kontrolne po operacji i kto je prowadzi?

Objawy po operacji, z którymi się nie czeka

Silny ból brzucha, uporczywe wymioty, gorączka, czarne stolce albo duże osłabienie po operacji bariatrycznej to powód do pilnego kontaktu z lekarzem albo z ośrodkiem, który operował. Nie czekaj z tym do planowej kontroli.

Jeśli masz BMI co najmniej 40 albo co najmniej 35 i chorobę związaną z otyłością, a kolejne próby leczenia nie dają trwałego efektu, umów wizytę online i porozmawiajmy o wszystkich możliwościach, także o tej. Rozmowa o operacji do niczego Cię nie zobowiązuje.

Źródła

1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości (Medycyna Praktyczna, wydanie specjalne, wrzesień 2024), dostęp: 24.09.2026.
2. Zalecenia PTLO 2024, rozdział 12: Chirurgia bariatryczna w leczeniu otyłości i jej powikłań (mp.pl), dostęp: 24.09.2026.
3. Eisenberg D. i wsp.: 2022 ASMBS and IFSO Indications for Metabolic and Bariatric Surgery (PubMed), dostęp: 24.09.2026.
4. Komunikat ws. programu pilotażowego KOS-BAR, Ministerstwo Zdrowia, dostęp: 24.09.2026.
5. Program dla pacjentów z otyłością olbrzymią w koszyku świadczeń gwarantowanych (Gazeta Lekarska), dostęp: 24.09.2026.
6. Wykaz ośrodków chirurgii bariatrycznej, Sekcja Chirurgii Metabolicznej i Bariatrycznej Towarzystwa Chirurgów Polskich, dostęp: 24.09.2026.