Leki na otyłość. Kto się kwalifikuje według PTLO 2024

Często pierwsze pytanie na wizycie dotyczy konkretnego leku, o którym ktoś przeczytał w internecie albo usłyszał od znajomych. Rozumiem, skąd się bierze. Zanim jednak w ogóle przejdę do leków, muszę wiedzieć trzy rzeczy: jakie jest Twoje BMI, jakie choroby już leczysz i co do tej pory dała zmiana jedzenia i ruchu. Od tych odpowiedzi zależy, czy lek ma sens, a nie od tego, jak głośno jest o nim w mediach.

Kryteria PTLO 2024

Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości w zaleceniach z 2024 roku podaje, że leczenie farmakologiczne można rozważyć u dorosłych [1, 2]:

• z BMI co najmniej 30 kg/m²,
• z BMI 27–29,9 kg/m² i co najmniej jedną chorobą związaną z otyłością, na przykład stanem przedcukrzycowym albo cukrzycą typu 2, nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi, obturacyjnym bezdechem sennym lub chorobą sercowo-naczyniową.

Warunek jest jeszcze jeden: postępowanie dietetyczne i behawioralne nie przyniosło wystarczającego efektu.

Kiedy o lekach rozmawiam

PTLO zaleca rozważenie leków, jeśli po 3–6 miesiącach zmiany stylu życia masa ciała nie spadła o co najmniej 5% [1]. U osób z dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym można zacząć wcześniej. Przy BMI 40 i więcej wytyczne zalecają od początku leczenie wielokierunkowe, bez czekania na efekt samej diety [1].

Wytyczne przewidują też leczenie farmakologiczne u części młodzieży od 12. roku życia, z masą ciała powyżej 60 kg [1]. Dotyczy to wybranych leków i wymaga bardzo starannej kwalifikacji.

Lek nie zastępuje talerza

Leki zawsze łączy się z żywieniem, ruchem i terapią behawioralną [1]. Nie znam sytuacji, w której sama tabletka albo zastrzyk rozwiązuje problem na stałe. PTLO podkreśla, że decyzję o leczeniu podejmuje się razem z pacjentem [1]. Przed rozpoczęciem omawiam sposób podawania leku, możliwe działania niepożądane, planowany czas leczenia i jego koszt [1].

Recepta nie jest celem wizyty, także wizyty online. Najpierw ocena zdrowia, wyniki badań i rozmowa o tych czterech sprawach. Czasem kończy się ona wnioskiem, że lek nie jest teraz potrzebny.

Grupy leków zarejestrowanych w leczeniu otyłości

W Unii Europejskiej do leczenia otyłości zarejestrowano pięć leków z kilku grup, które działają w różny sposób [1]. Opisuję je, żeby było jasne, o jakich lekach mowa. Wybór konkretnego leku, jeśli w ogóle jest wskazany, zależy od Twojego stanu zdrowia.

Agoniści receptora GLP-1 (w leczeniu otyłości liraglutyd i semaglutyd) działają podobnie jak hormon GLP-1, który jelito wydziela po posiłku [1]. Pobudzają wydzielanie insuliny zależnie od stężenia glukozy, hamują wydzielanie glukagonu, spowalniają opróżnianie żołądka i działają na ośrodki głodu i sytości w mózgu, więc zmniejszają łaknienie.

Tirzepatyd to podwójny agonista receptorów dwóch hormonów jelitowych, GIP i GLP-1 [1].

Połączenie naltreksonu z bupropionem działa w ośrodkowym układzie nerwowym: na ośrodki regulujące łaknienie w podwzgórzu i na układ nagrody, od którego zależy przyjemność z jedzenia [1].

Orlistat działa wyłącznie w przewodzie pokarmowym. Hamuje lipazy, czyli enzymy trawiące tłuszcze, więc część tłuszczu z posiłku się nie wchłania. Na głód nie wpływa [1]. W zaleceniach PTLO z 2024 roku jest lekiem dalszego wyboru [1].

PTLO nie zaleca łączenia dwóch leków przeciwotyłościowych. Odradza też niezarejestrowane leki i preparaty bez recepty reklamowane jako środki na odchudzanie [1].

Działania niepożądane i przeciwwskazania

Każda grupa ma inny profil. Najczęstsze problemy i wybrane przeciwwskazania według PTLO [1]:

Grupa	Najczęstsze działania niepożądane	Wybrane przeciwwskazania i ostrzeżenia
Agoniści receptora GLP-1	nudności, wymioty, biegunka, zaparcia; rzadziej kamica żółciowa, refluks; rzadko ostre zapalenie trzustki	ciąża, karmienie piersią, nadwrażliwość; ostrożność po zapaleniu trzustki i przy ryzyku odwodnienia
Agonista GIP/GLP-1	dolegliwości żołądkowo-jelitowe, głównie w okresie zwiększania dawki	nadwrażliwość; ostrożność po zapaleniu trzustki, w ciężkich chorobach przewodu pokarmowego (w tym porażeniu żołądka) i w retinopatii
Naltrekson z bupropionem	nudności, wymioty, zaparcia, wzrost ciśnienia	niekontrolowane nadciśnienie, padaczka, choroba afektywna dwubiegunowa, zaburzenia odżywiania, przyjmowanie opioidów, ciąża
Orlistat	tłuszczowe stolce, parcie na stolec, wzdęcia	zespoły złego wchłaniania, cholestaza, ciąża, karmienie piersią; może zmniejszać wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach

Tabela nie zastępuje charakterystyki produktu leczniczego. Pełną listę przeciwwskazań i interakcji sprawdzam zawsze, z uwzględnieniem wszystkich leków, które bierzesz.

Większość tych leków wprowadza się od małej dawki i zwiększa stopniowo, co zmniejsza dolegliwości żołądkowo-jelitowe [1]. Kobiety w wieku rozrodczym powinny w trakcie leczenia stosować pewną metodę antykoncepcji, bo kilka z tych leków jest przeciwwskazanych w ciąży i w czasie karmienia piersią [1]. U osób leczonych z powodu cukrzycy rośnie ryzyko niedocukrzeń, więc często trzeba zmienić dawki innych leków [1]. Dla agonistów receptora GLP-1 brakuje danych między innymi u osób z ciężką niewydolnością wątroby, ze schyłkową niewydolnością nerek i po 75. roku życia [1].

Jak długo trwa leczenie

Otyłość jest chorobą przewlekłą i tak ją leczę. Według PTLO leczenie krótsze niż 6 miesięcy nie daje trwałych korzyści i nie jest zalecane, a optymalny czas to co najmniej 12 miesięcy. Część osób potrzebuje leczenia przewlekłego, tak długo, jak jest potrzebne, działa i jest dobrze tolerowane [1].

PTLO przyjmuje prosty miernik. Jeśli po 3 miesiącach stosowania dawki terapeutycznej masa ciała spadła o co najmniej 5% (u młodzieży o co najmniej 4%), lek działa. Jeśli po 12 tygodniach pełnej dawki tak się nie stało, rozważam odstawienie albo zmianę leczenia. Wyjątkiem jest sytuacja, w której wyraźnie poprawiły się choroby współistniejące [1].

Po odstawieniu masa ciała często wraca. W badaniu STEP-4, opisanym w wytycznych PTLO, osoby, które po 20 tygodniach leczenia przeszły na placebo, w ciągu kolejnych 48 tygodni przytyły średnio o 6,9%, a u tych, które kontynuowały leczenie, masa ciała dalej spadała [1]. Podobne obserwacje dotyczą innych leków z tej grupy [1]. Dlatego o tym, jak i kiedy leczenie zakończyć, rozmawiam od początku, a nie dopiero wtedy, gdy ktoś chce przestać. Więcej o tym, dlaczego masa wraca, piszę w tekście o efekcie jo-jo.

Kontrole w trakcie leczenia

Na wizytach kontrolnych sprawdzam:

• masę ciała i obwód talii,
• tolerancję leku i działania niepożądane,
• ciśnienie i tętno, szczególnie przy naltreksonie z bupropionem [1],
• przebieg chorób współistniejących i wyniki badań,
• samopoczucie, nastrój i sposób jedzenia.

Jak często są kontrole, zależy od leku i od tego, jak go znosisz.

Koszty i refundacja

Według stanowiska Ministerstwa Zdrowia z lutego 2026 roku leki stosowane wyłącznie w leczeniu otyłości nie są refundowane [3]. Pełny koszt pokrywa pacjent. Resort informował wtedy o toczących się postępowaniach refundacyjnych dla dwóch substancji [3, 4].

PTLO zaleca, żeby przy wyborze leku brać pod uwagę jego cenę i preferencje pacjenta [1]. Dlatego o pieniądzach mówię wprost na pierwszej wizycie. Leczenie, którego nie da się sfinansować przez rok, lepiej przemyśleć, zanim się zacznie. Refundacja niektórych agonistów receptora GLP-1 dotyczy tylko wskazań diabetologicznych określonych w obwieszczeniach refundacyjnych. W publicznym systemie działa też program opieki koordynowanej KOS-BMI 30 PLUS, osobna ścieżka niezależna od prywatnej wizyty.

Objawy, z którymi dzwonisz od razu

Jeśli bierzesz lek na otyłość i pojawi się silny, utrzymujący się ból brzucha, uporczywe wymioty, objawy odwodnienia, zażółcenie skóry albo nagłe pogorszenie nastroju, pilnie skontaktuj się z lekarzem. Nie czekaj do najbliższej kontroli.

Jeśli masz BMI co najmniej 30 albo co najmniej 27 i chorobę związaną z otyłością, a kilka miesięcy zmian w jedzeniu i ruchu nie ruszyło wagi, umów wizytę online i porozmawiajmy o leczeniu, nie o konkretnym leku, tylko o tym, czy farmakoterapia ma u Ciebie sens.

Źródła

1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości (Medycyna Praktyczna, wydanie specjalne, wrzesień 2024), dostęp: 24.09.2026.
2. Zalecenia PTLO 2024, rozdział 11: Farmakoterapia otyłości (mp.pl), dostęp: 24.09.2026.
3. Leki na otyłość bez refundacji. Resort zdrowia: wystarczy zmiana stylu życia (TVN24, 25.02.2026), dostęp: 24.09.2026.
4. MZ o refundacji leków w terapii otyłości (mp.pl, 01.09.2026), dostęp: 24.09.2026.